Home / GÜNCEL BÖLGESEL GLOBAL HABERLER / Dünya / Uzakdoğu Asya mı? Yoksa Asya mı?

Uzakdoğu Asya mı? Yoksa Asya mı?

Yerküre üzerinde birçok coğrafya ismi neye göre, kimlere göre kullanılır, yankısı az da olsa bu konu üzerinde tartışmalar mevcuttur. Dünyanın birçok noktasına isim dayatan ve kendini dünyanın merkezi konumuna alan bir Avrupa var.

Kıtalara dikkatlice baktığımızda iki Amerika, Afrika, Okyanusya (Avustralya) ve Antarktika kıtaları ayrık, etrafı okyanuslarla çevrilidir. Fakat Asya ve Avrupa kıtalarına gelince bir tane kıta olması beklenirken Avrupalıların kendini bir şekilde Asya’dan ayırmasının sebebi, kendilerini dünyanın merkezi saymasıdır.

Bugün küre üzerindeki tüm kıtaların sınırları belliyken, Avrupa’nın sınırları tam belli değildir. Özellikle kendini Asya’dan ayırdığı doğu yönünde sınır hatları belirsizliğini korumaktadır.

Aslında Avrupa kelimesi çok karmaşıktır. Niye bunu söylüyoruz? Çünkü Afrika ya da iki Amerika kıtaları gibi kesin sınırlara sahip olmadığı gibi Avrupa hakkında farklı tartışmalar ve net olmayan tanımlar vardır.

Tanımı ve sınırları net olmayan Avrupa, Ortadoğu’ya isim vermesi ve Asya kıtasına “Yakındoğu, Orta Asya, Uzakdoğu” kavramları kullanması oldukça düşündürücüdür.

Kitaplardaki ve okullardaki kullandığımız dünya haritasının tüm çeşitleri Avrupa insanlarının tüm dünyaya gözleriyle bakan bir haritadır. Dünya haritasının tam ortasında Avrupa kıtası bulunuyor, yani dünyanın merkezinde görünüyor. Kendini merkeze koyan Avrupa, Asya’yı “Yakındoğu, Orta Asya, Uzakdoğu” kavramları yakıştırırken, bizim de yaşadığımız coğrafyaya Ortadoğu demeye başlamıştır.

Dünyada ve Türkiye’de çoğu kitaplarda ve akademik çalışmalarda Avrupa’nın siyasi bakış açısını tanımlayan “Yakındoğu, Orta Asya, Uzakdoğu” kavramları çok kullanışlıdır. Ayrıca Avrupa’nın siyasi bakış açısını yansıtan kavramlardan uzak kalan yazar ve araştırmacıları da unutmamak gerekir.

Kitap isim seçimi konusunda Asya için bilinçli tercihler kullanırken fakat Ortadoğu için aynı şeyi söylemek imkansızdır. Bugün hem siyasi hem de askeri anlamda bir bunalım yaşayan Ortadoğu TV’lerde, radyolarda, kitaplarda, akademik çalışmalarda “Ortadoğu” kavramı kullanılıyor. Bu kavramı ilk olarak ortaya atan kişi, 1902 yılında ABD’li Amiral Alfred Thayer Mahan olmuştu. O gün bu gündür coğrafyayı tanımlayanlar Ortadoğu kavramını tercih etmektedir.

Uzakdoğu kavramı genel olarak Asya’yı tanımlıyor. Uzakdoğu kavramı, 19. yüzyılın sonlarına doğru dönemin küresel aktörleri olan Avrupa ülkelerinin aralarındaki ilişkiler yumağında ortaya çıkan yapay bir coğrafi yakıştırmadır. Bu kavramın kullanımı daha önce Hindistan için kullanılıyordu. İngilizler, Hindistan’ı egemenliği altına aldıkları dönemlerde “Uzakdoğu” kavramını kullanıyordu.

  1. Dünya Savaşı’ndan önce dönemin Avustralya Başbakanı Robert Gordon Menzies “Pasifik’in sorunları oldukça farklıdır. İngilizlerin Uzakdoğu dediği Asya’ya bize yakın olduğu için ‘Yakın Kuzey’ demeyi tercih ediyoruz” sözleri kulaklarda yankılanır.

Bugün Asya kıtası uluslararası literatürde tam beş alt bölgeye ayrılıyor. Bunlar:

  • Kuzeydoğu Asya: Bu bölgeyi Çin, Japonya, Kuzey Kore, Güney Kore Tayvan, Rusya’nın doğusu, Guam, Moğolistan ülkeleri oluşturuyor.
  • Güneydoğu Asya: Doğu Timor, Brunei, Endonezya, Malezya, Filipinler, Kamboçya, Laos, Vietnam, Myanmar, Tayland ve Singapur’dur. Kuzeydoğu Asya ve Güneydoğu Asya’nın birleşimine Doğu Asya deniliyor.
  • Güney Asya: Hindistan, Pakistan, Bangladeş, Bhutan, Nepal, Maldivler ve Sri Lanka oluşturuyor.
  • Batı Asya (Ortadoğu): Türkiye, İran, Irak, Suriye, Lübnan, Ürdün, Bahreyn, BAE, Suudi Arabistan, Katar, Yemen, Umman, Filistin, Mısır (Sina Yarımadası), İsrail, Kuveyt.
  • Kafkasya-Orta Asya: Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Afganistan’dan oluşuyor.

Egemen zihniyetin bir sonucu olan ve sömürgeci geçmişi hatırlatması sebebiyle uluslararası alanda kullanılmayan Uzakdoğu kavramı Türkiye’de hatırı sayılır da olsa kullanılıyor.

Sömürgeciliği hatırlatan tüm unsurlardan arınmak adına “Uzakdoğu” kavramı yerine Asya diyelim, Doğu Asya diyelim, Batı Asya diyelim…

About Ömer Çiftçi

Ömer Çiftçi

Check Also

Dünya Gündemi-yazarlarımız N. Salaz ve A. Sever’den değerlendirmeler

Hafta sonları Medya Haber Tv’de Selahattin Ş. Işıldak’ın sunduğu Dünya Gündemi programında dünyadaki hafta içi …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *