Home / YAZARLAR / ÖMER ÇİFTÇİ / Son Suudi devletinin ortaya çıkışı – 1

Son Suudi devletinin ortaya çıkışı – 1

Arapların ağabeyi, Arap liginin lideri ve en koyu baskı rejimin hüküm sürdüğü Suudi Arabistan nasıl devlet olarak ortaya çıktı?

Bugünlerde Batı’nın dilinde pelesenk olan Suudi Arabistan’ın gelecek taht sahibi veliaht Prens Muhammed bin Selman halkına reformcuklar dağıtıyor. Batı yer mi bilmiyoruz ama tüccar Trump Suudilerin paralarını yemeye devam ediyor.

Ülkenin kronik hastalığı, çeperinde kontrol üstünlüğü kaybettiği her politik aktör Suudileri terletmeye yetiyor. Geçmişte Muammer Kaddafi Arap liginde forsunu bozuyordu, Sisi moral vermiş, Suriye söz dinlemeyen bir Arap devleti, şu sıralar Katar bile ağabeyliğini sorgulamaktadır. 1979 devriminden sonra İran düşman olarak doğmuş.

Bugünün Krallığı, Vahhabilerle kurulan tarihsel ittifaka uygun bir şekilde, toplumu krallığın iç ve dış siyasetlerine uyumlu hale getirme görevi görüyordu.

Vahhabilerin yönetim mekanizmasında ve siyasette etkin rolleri 18. yüzyılda ilk Suudi devletin temellerini oluşturan El-Suud ve Vahhabiliğin kurucusu Muhammed bin Abdulvahhab ittifakına dayanıyor. Osmanlı’ya karşı olan Emir Suud ve Vahhabiliğin ittifakı, günümüze kadar sürer.

KISACA VAHHABİLİK NEDİR?

Vahhabiler İslam dünyasının sadece %2’sini oluşturan bir mezheptir. Son peygamberin vefatından sonra dört halifeyi ve diğer halifeleri asla tanımamıştır. Hicaz Bölgesi’ndeki yönetimle sürekli yaşadıkları çelişkiler neticesinden dolayı son peygamberin vefatından Vahabiliğin doğuşuna kadarki süreçte İslam’ın yaşanılmadığı kabul ederler.

İslam kültürünü reddeden bir anlayış hakim, Haricilik dışındaki diğer İslami mezhepleri kâfir olarak görülüyor. Vahhabiler, peygamberlerle halef-selef ilişkisi kurduklarından dolayı kendilerini “selefi” olarak da adlandırmışlardır.

BİRİNCİ SUUDİ DEVLETİ (DİRİYE EMİRLİĞİ) 1744-1818

İslam dünyasının Sünniler, Şiiler ve Hariciler olarak üçe bölündüğü dönemden itibaren birçok tarikat ve mezhepler ortaya çıktı. Vahhabilik tarikatının da kökleri İslamiyet’in ilk dönemlerindeki Haricilik mezhebine dayanıyor. Vahhabilik, Arabistan topraklarındaki çelişik durumdan dolayı varlığını bugünlere kadar getirdi.

Diriye Emirliği ya da Vahhabi Suud Hanedanlığı, 1744’te Muhammed bin Suud tarafından kurulmuştur. Muhammed Bin Suud, Şeyh Muhammet bin Abdulvahhab’ın kızıyla evlenerek hem siyasi hem de dini bir güç elde etmiş oldu. Bu ilk devlette siyaseti ve yönetimi temsil eden aile olan Suud hanedanı ile Vahhabiliğin kurucusu Muhammed bin Abdulvahhab arasındaki ittifak, kısa sürede çeperindeki birçok küçük hanedanlıkları ortadan kaldırmış, coğrafi anlamda bir büyüme meydana geldi. İçte ve civardaki bedevi aşiretleri yerleşik tarım toplumuna dönüştürmüş ve devletleşme adına istikrarlı bir politika gütmüştür.

Diriye Emirliği, Vahhabi cihatçı politikalarından dolayı ve kurulduğundan beri sürekli büyümesi Osmanlı İmparatorluğu tarafından bir tehdit bir çıban gibi görülmeye başlandı. Osmanlı İmparatorluğu 1517 yılından beri Hicaz Emirliği üzerinde hükümranlığı devam ediyordu.

Diriye Emirliği, Hicaz Emirliği’ni alarak Osmanlı İmparatorluğu’nu hareketlendirdi. Bu süreç içinde Kavalalı Mehmet Ali Paşa tarafından yenilgiye uğratılan Diriye Emirliği’ne Osmanlı İmparatorluğu tarafından son verildi. Suud ailesinden ve Abdulvahhab kabile üyelerinden birçoğu 1819 yılında İstanbul’a getirilerek ve beraberinde Abdülaziz’in oğlu Abdullah bin Suud ve dört torununu İstanbul’da idam edilmiştir. Böylece ilk Suudi Vahhabi devleti yıkılmış oldu.

İKİNCİ SUUDİ DEVLETİ (NECİD EMİRLİĞİ) 1818-1891

Vahhabiliğin kurucusu Muhammed bin Abdulvahhab’ın torunu sürgünden geri döner ve Suud hanedanın çocuklarıyla ikinci bir ittifak kuruldu. Böylece ikinci Suudi devletinin temellerini atılarak yeniden filizlenmiş oldu. Abdulvahhab’ın çocukları dini işleri idare eden; Suudi hanedanı ise siyasi işleri yöneten aile olarak yeniden ittifak kurdular.

Yeni kurulan devlete Vahhabi fikrinden etkilenen kabileler de bu devlete destek verir. Muhammed bin Suud’un torunu Türki bin Abdullah (bugünkü Suudi Arabistan’ın kurucusu olan Abdülaziz el-Suud’un dedesidir) 1818’de Riyad’ı tekrar alarak Necid Emirliği kurdu. Bu Suudilerin ikinci devleti sayılmaktadır.

İkinci Suudi devleti Necd Bölgesi ve Katif şehrinin yer aldığı Doğu Arabistan’ı aldıktan sonra oradan Hicaz Bölgesi’ni bünyesine alarak genişledi. Birinci Suudi devletine göre yüzölçümü daha küçüktür.

Daha sonraki dönemlerde aile içi çatışmalar nedeniyle zayıf düşen ikinci Suudi devleti, Osmanlı’ya bağlı Hael Emirliğini yöneten Reşid ailesi ile girdiği savaşı kaybetti. Büyük rakibi Reşid ailesi tarafından son verilince, devletin hanedan yöneticileri ve üyeleriyle birlikte Kuveyt’e sığınmak zorunda kaldı.

NOT: Gelecek yazıda Arap yarımadasında bugünkü üçüncü ve son Suudi devletini yazacağız.

About Ömer Çiftçi

Ömer Çiftçi

Check Also

Filistin protestoları: Türkiye ve İsrail arasındaki ticaretin boyutları ne?

  İsrail’in Gazze’de en az 60 Filistinliyi öldürmesi üzerine Türkiye ve İsrail arasında diplomatik ve …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *