Çin-Hindistan sınır sorunu

Küre üzerinde varlığını sürdüren her ülkenin çeşitli nedenlere bağlı olarak ya bir komşusuyla ya da birden çok komşusuyla sınır sorunu yaşamaktadır. Sınır sorunlarını yaşayan ülkeler mülteci akını, göçenler, kaçakçılar, toprak ihtilafı, güvenlik gibi birçok başlığı sıralayabiliriz. Neticede birçoğu ülke sınır sorunu halen yaşamaya devam ediyor.
Bizim bahsedeceğimiz sınır sorunu ise kökleri ÇHC (Çin Halk Cumhuriyeti) ve Hindistan’ın kurulmasından önce yani 20. yüzyılın başına kadar gitmektedir. Hindistan İngilizlerin sömürgesiyken 1914 yılında sömürge Hindistan’ının o dönemki Dışişleri Bakanı olan Sir Henry McMahon tarafından çizilen ve kendi adıyla anılan sınır (McMahon Hattı) Çin tarafından kabul edilmemektedir.
Bugün dünyanın en kalabalık nüfusuna sahip olan Çin ve Hindistan, elli yılı aşkın devam eden sınır sorunu iki ülkeyi defalarca karşı karşıya getirmektedir. İkili devlet Asya’da birbirlerinin rakibi olarak görmekte ve birbirlerine kuşkuyla bakmaktadır.
Çin ve Hindistan arasında ihtilaflı olan sınır bölgesinin toplam uzunluğu 125.000 kilometrekareliktir. Bölge anlaşmazlığı Çin ve Hindistan’ın batısı ile doğusu olmak üzere iki kısımdan oluşur. Birinci tartışmalı bölge batıdaki Aksay Çin (Aksai Chin) bölgesidir; ikincisi ise doğudaki Arunaçal Pradeş (Arunachal Pradesh) bölgesidir. Hindistan, Akçay Çin üzerinden, Çin ise Arunaçal Pradeş üzerinden hak iddia etmektedir.(1)

Henüz iki ülke yeni kurulurken (Hindistan 1947-Çin 1949) karşılıklı güven ve iki dost ülke politikasıyla hareket ediyordu. İyi niyetle belirlenen dış politika hedefi Çin ve Hindistan arasındaki ilişkilerin dostça ilerlemesini sağlamış, onun içindir ki Hindistan 1 Nisan 1950’de Çin’i tanıyan ilk devletlerden birisi olmuştur.
Dostluk dönemini pekiştirmek adına iki ülke arasında dış politika ilkeleri 1954 yılında imzalanan Panchsheel Antlaşması’yla somutlaşmış ve 1955 Bandung Konferansı daha güçlü kılındı. Çin-Hindistan ilişkileri 1955-1958 yılları arasında pozitif devam ediyordu.(2)
Daha sonra ikili devlet, sınır konusunda herhangi bir anlaşma sağlayamamaları nedeniyle 1959 yılında hükümet üyelerinin karşılıklı olarak birbirlerini sınır ihlali konusunda suçlamaya başladılar. Ülke sınırları hakkında karşılıklı restleşmelerle savaşın kapısı aralandı. Çin ve Hindistan arasında 20 Ekim 1962 tarihinde Walong Savaşı meydana geldi.
ÇİN’İN HAK İDDİA ETTİĞİ “ARUNAÇAL PRADEŞ”
Bir diğer tartışmalı olan bölge Arunaçal Pradeş’tir. Çin’in Güney Tibet adını verdikleri Hindistan’ın doğu kısmını oluşturan Arunaçal Pradeş, Hindistan’ın kabul edip Çin’in reddettiği McMahon Hattı’dır. Çin Arunaçal Pradeş Eyaleti’ndeki 90 bin kilometrelik bölgede hak iddia ediyor.
1914 yılında Tibet ile İngiltere denetimindeki Hindistan’ın yöneticilerinden Sir Henry McMahon arasında sağlanan uzlaşmayla bugün MCMahon Hattı denilen sınır çizildi. Çin, 1914 yılında İngiliz Hindistan’ı ile Tibet arasında imzalanan anlaşmaya dayanan ve McMahon Hattı’nı tanımıyor.
Çin, 20 Ekim 1962’de sınır boyunca gerçekleştirdiği büyük bir askeri harekâtla yaklaşık bir ay süren bu savaşta Çin ordu güçleri Hindistan’ı mağlup ederek, hak iddia ettiği Arunaçal Pradeş bölgesinin çoğunu kontrol altına aldı. Çin ordusu daha fazla ilerlemedi ve 21 Kasım’da tek taraflı ateşkes ilan etti. Ardından 23 Kasım’da da Hindistan hükümeti ateşkes ilan etti ve savaş sona erdi. Fakat Çin, daha sonra McMahon Hattı’na geri çekildi.

HİNDİSTAN’IN HAK İDDİA ETTİĞİ “AKSAY ÇİN”
Aksay Çin bölgesi, Çin, Hindistan ve Pakistan sınırlarının birleşme noktasında olan Çin-Hindistan sınırının batısındaki sınır bölgesidir. Çin’in idaresi altında olan bu bölgeye Çin, Aksay Çin (Aksai Chin) adını vermektedir.
Çin birliklerinin 1962’de Hindistan’a karşı kazandığı zaferin ardından Aksay Çin bölgesini denetimi altına aldı.(3) Bu dönemde 1947’de ikiye bölünmüş olan Keşmir, Çin’in müdahalesiyle üçe bölündü. Pakistan ‘Azat Keşmir’i ve Hindistan ise Jammu Keşmir’i kontrol ediyor. (4)
Hindistan yönetimi Aksay Çin Platosu’nu kapsayan 38 bin kilometrekarelik alanın Çin tarafından işgal edildiğini savunuyor. (5)
Çözümsüz kalan başka bir tartışma bölgesi daha bulunuyor. Hindistan, Pakistan tarafından Çin’e verilen ve Cemmu Keşmir Eyaleti’nin bir parçası olan Ladakh bölgesi olarak adlandırdığı bölge üzerinde hak iddia etmektedir.
BUTAN GERGİNLİĞİ
Butan, Çin’in Tibet’i işgal ettiği, Dalai Lama’yı ülkesine sokmadığı ve dini inançlarını yerine getirmelerinin önüne set çektiği gerekçesiyle Hindistan’a yakın durarak Hint ordusunun kendi güvenliğini sağlamasını amaçlıyor.
Geçtiğimiz 2017 yılında ise sınır gerilimi yeniden alevlenmişti. Gerilim hattı, Çin’in Tibet, Butan ve Hindistan’ın Sikkim eyaletinin kesiştiği üçgende bulunan Doklam platosunda yol inşaatına girişmesi ile başladı. Butan, Çin’in Butan toprağında yol inşa ederek egemenliğini ihlal ile suçladı. 800 bin nüfuslu Butan’ın tarihsel olarak garantörü olan Hindistan’ın, askerlerini bölgeye sokarak, Çin’in, sınırları belirsiz tartışmalı alanda yol inşaatını engellemesi ile gerilim tırmandı. Çin, Butan’daki resmi adıyla Doklam’ın (Çin’in adlandırmasıyla Donglang veya Hindistan’ın adlandırmasıyla Doka La) Tibet’in doğal ve tarihsel uzantısı görüyor ve antik çağlardan beri Çin’e bağlı olduğunu savunuyor. Hindistan ise buna itiraz ediyor ve Doka La dediği platoyu, Sikkim eyaletinin doğal ve tarihsel uzantısı olarak görüyor. (6)

Hindistan’ın müttefiki küçük bir krallık olarak bilinen ve Çin ile diplomatik ilişkisi dahi bulunmayan Tibet asıllıların yaşadığı Butan arasında sınır oluşturan bu plato ile Çin’e bağlı Tibet Eyaleti aynı zamanda Butanlıların Tibet’te gerçekleştirdikleri “hac ibadetleri” için kullandıkları rotayı oluşturmaktadır.
Çin ve Hindistan sınır sorunu birçok kez atılan adımlarla birbirlerinin sabrını taşırmasına neden olmakta ve sürekli ikili devlet sınırda karşı karşıya gelmektedir. Sınırda Çin ve Hint askerlerinin karşılıklı voleybol bile oynadığını duysak da sınırda anlık gelişmelere bağlı olarak ateş hattı, çatışma doruğuna yükseliyor.
SONUÇ
Çin ve Hindistan Asya’da siyasi, askeri ve ekonomik olarak dev ülkelerden ikisidir. Küresel ve bölgesel oyuncular olma yolunda ilerleyen ikili devlet tartışmalı sınırlar yüzünden defalarca karşı karşıya gelmekte ve yıpratıcı girişimlerde bulunmaya devam etmektedir. İkili devlet arasındaki ilişkiler, Asya’nın geleceği için büyük öneme sahiptir. Sınır ihtilafı üzerinden karşı karşıya gelmelerinin temelinde sömürge güçlerinin bir mirası olsa da her iki devlet sorunun çözümü konusunda uzun yıllardır başarılı olamamış ve ilişkilerin bir türlü istenildiği seviyeye ulaşamıyor. 1979’dan itibaren somut olarak hükümetlerin defalarca bir araya gelmesi sınır sorunu çözecek aşamaya gelinemediğini görüyoruz.
Halen günümüzde bile sınır hattının resmi olarak belli olmaması nedeniyle özellikle iki ülkenin askerleri çatışmaya girişmekte ve gerilimlere sahne olmaya devam etmektedir. Sınır sorunun halen devam etmesi çok düşündürüyor.
KAYNAKÇA:
1- Doç. Dr. Erkin Ekrem, “Yükselen Çin’e Karşı ABD’nin Hindistan Kozu”, Stratejik Düşünce Endüstrisi, 17 Nisan 2015
2- Alim Şimşek, “Soğuk Savaş’tan Günümüze Yükselen Hindistan ve Dış Politikası”, Yüksek Lisans Tezi, 2011
3- Vikipedi
https://https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Aksay_%C3%87in
4- Amerika Büteni, “Yeni başlayanlar için Çin-Hindistan sınır savaşı kılavuzu”, 12 Temmuz 2017

Yeni başlayanlar için Çin – Hindistan sınır savaşı klavuzu


5- Vikipedi
https://https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Aksay_%C3%87in
6- Amerika Büteni, “Yeni başlayanlar için Çin-Hindistan sınır savaşı kılavuzu”, 12 Temmuz 2017

Yeni başlayanlar için Çin – Hindistan sınır savaşı klavuzu

Related Articles